Soyuqdəymənin, qripin və koronavirusun qarşısını almaq üçün elmi ipucları

Elmi-kütləvi
Photo

Bir tədqiqat işində respirator infeksiyaların psixo-sosial proqnozları nəzərdən keçirilib.

“Perspectives on Psychological Science” jurnalında dərc olunan tədqiqat işində ümumi soyuqdəymə və qrip (inflüenza), həmçinin daha kəskin respirator sindrom olan koronavirus 2-yə (SARS-CoV-2) (COVID-19-a səbəb olan virus) səbəb olan yuxarı respirator viral infeksiyaların proqnozları nəzərdən keçirilib.

Tədqiqatın nəticələrindən bunlar çıxıb:

Cədvəl 1. Koronavirus, soyuqdəymə və qripə yoluxmaq üçün yüksək risk daşıyan psixoloji və sosioloji faktorlar

Sağlamlıq davranışları: ----------------------------------------------Yüksək risk

Siqaret çəkmək ---------------------------------------------------------Yüksək risk

Alkoqol qəbulu ------------------------------------------------- Qədərində içmək riski aşağı salır

Fiziki məşğələ ------------------------------------------------- Həftədə iki dəfədən az məşğələ riski artırır

S Vitamini ------------------------------------------------- Gündəlik normadan aşağı olması riski artırır

Yuxu ------------------------------------------------- Gündəlik 6-7 saatdan aşağı keyfiyyətsiz yuxu riski artırır

Psixoloji stres Aqreqasiya ölçüsü ----------------------------Nə qədər çox olsa, risk də o qədər böyükdür

(neqativ emosiyalar, qazanılmış stres, yenicə baş verən stresli həyat hadisəsi və s.)

Qazanılmış stres ------------------------------------------------ Nə qədər çox olsa, risk də o qədər böyükdür

Kəskin stresli həyat hadisəsi ---------------------------------- Nə qədər uzunmüddətli olsa (şəxslərarası, iqtisadi və s.), risk də o qədər böyükdür.

Şəxslərarası faktorlar: Sosial interqasiya -------------- Sosial rolların çox olması riski aşağı salır

Sosial dəstək --------------------------------------------------------- Yüksək stresi olan insanlar üçün sosial dəstək nə qədər çox olsa, risk aşağı düşür.

Mənbə: Araş İmamzadə

Sevdikləriniz korona vaksinləriylə bağlı tərəddüd edirsə, bunu onunla paylaşın

Siqaret

Siqaret çəkməyənlərlə müqayisədə siqaret aludəçiləri soyuqdəyməyə daha çox meyilli olurlar. Sonuncu tədqiqat işi siqaret çəkməyin soyuqdəymə riskini artırdığını aşkar edib, bildirilir ki, hazırda siqaret çəkənlərin “siqaret çəkməyənlərlə müqayisədə... inflüenzaya yoluxmaq riskləri beşqat çoxdur”.

Siqaret çəkmək respirator infeksiyalara yoluxmaq riskini müxtəlif yollarla artırır, məsələn, iltihab yaratmaqla, immun cavabı dəyişdirməklə və ya nəfəs yollarında struktur dəyişikliklərinə səbəb olmaqla.

Alkoqol qəbulu

Hədsiz çox alkoqol istehlakı (məs., “zapoy”) immun cavabı məhdudlaşdırır, viral və bakterial infeksiyalar riskini artırır. Amma alkoqolu normal səviyyədə qəbul edənlərdə infeksiyadan sonra qripə yoluxmaq riski aşağı olur. Bir araşdırmadan sonra məlum olub ki, gündə bir qədəhdən az alkoqol içki qəbul edən insanların qədərində içki içənlərlə müqayisədə (gündə 3-4 qədəh) qripə yoluxmaq ehtimalları ikiqat daha çoxdur.

Fiziki məşğələ

Fiziki məşğələnin faydaları çoxdur və bunlara infeksiyalardan müdafiə də daxildir. Yuxarıda adı hallanan araşdırmada göstərilir ki, həftədə iki dəfədən az məşğələ edən insanlarda qrip simptomlarının yaranması ehtimalı böyükdür. Uzun, intensiv idman isə immunun funksionallığını aşağı salır. Buna görə də qızıl hədd mütləqdir.

S Vitamini

1997-ci ildə aparılan araşdırmanın nəticələrinə görə, gündəlik olaraq təqribən 85 mq-dan az S vitamini qəbul edən insanlarda qrip simptomlarının yaranması ehtimalı ikiqat azdır.

S vitaminində güclü antioksidant xüsusiyyətlər var və bu immun sistemin sağlam funksionallığı üçün əhəmiyyətlidir. S vitamininin bəzi təbii mənbələri: sitrus meyvələri (limon, portağal və s.), kələmkimilər (brüssel kələmi, brokkoli), bolqar bibəri və çiyələk.

Biz niyə yuxu görürük?

Yuxu

Soyuqdəyməyə və qripə yoluxmaqla xəstələnmək riski, kifayət qədər və ya keyfiyyətli yuxu yatmayan insanlarda daha yüksək olur. Yuxunun effektivliyi yataqda keçirilən əsl yuxu vaxtı ilə ölçülür.

Aparılan bir tədqiqatdan sonra məlum olmuşdu ki, ən azı 8 saat yuxulayanlarla müqayisədə 7 saatdan az yuxulayanların soyuqdəyməyə yoluxması ehtimalı üç dəfə daha çoxdur. 98% yüksək effektli yuxulayanlarla müqayisədə yuxu effektivliyi 92%-dən az olanların xəstələnmək ehtimalı 5,5 dəfə daha çoxdur.

Kəskin yuxu problemləri olan insanlar özünəyardım həll yollarından və insomniya üçün elmi əsaslı metodlardan istifadə edə bilərlər.

Psixoloji stres

Ümumi bir stres ölçüsündən istifadə etməklə elm adamları aşkar ediblər ki, yüksək stres səviyyəsi olan insanların az stresli insanlarla müqayisədə xəstələnmək ehtimalları ikiqat daha çoxdur. Ölçü üç stres göstəricisinə əsasən müəyyən edilib: neqativ emosiyalar: (məsələn, depressiya, təşviş), qazanılmış stres (problemin öhdəsindən gələ bilməmək duyğusu) və böyük stresli həyat hadisələri (məsələn, işi itirmək, əziz birinin ölümü).

Uzunmüddətli stresli hadisələr – məsələn, təkrarlanan şəxslərarası problemlər və ya işsizliklə bağlı maliyyə çətinlikləri zamanı respirator xəstəliklərin ortaya çıxması ehtimalı böyükdür.

Xroniki stres iltihablı xəstəliklərə səbəb olur, üstəlik soyuqdəymə və qrip kimi hallar xəstəliyin simptomlarını ya tətikləyə, ya da daha kəskin simptomların nəticəsi ola bilər.

Stres menecmenti və istirahət metodları (məsələn, dərin nəfəs, özünühipnoz, meditasiya, avtogen məşğələsi) qoruyucu ola bilər. Maraqlananlar üçün Deyvisin “İstirahət və Stres Azaltma” kitabı faydalı ola bilər.

Sosial dəstək

Sosial dəstək sosial strukturlar vasitəsilə əlçatan olan resursları (əksərən emosional) nəzərdə tutur. Şəxslərarası münaqişə dövrləri kimi stres dövrlərində sosial dəstəyin vacibliyi daha yaxşı görünür.

Bir tədqiqat zaman şəxslərarası konfliktlər zamanı sosial dəstəyin infeksiyalara (soyuqdəymə virusu və qrip kimi) qarşı təsirli olduğu müəyyən edilmişdi.

Sosial inteqasiya

Sosial inteqasiya deyilərkən, “müxtəlif ictimai fəaliyyətlər və ya əlaqələr, icma duyğusu, sosial rollarla identifikasiya olmaq” nəzərdə tutulur. Bir qayda olaraq, birdən çox sosial rolu (valideyn, həyat yoldaşı, kilsə üzvü, həmkar və s. kimi) olan şəxslər sosial baxımdan fəal sosial inteqasiyada hesab olunurlar.

Əgər heç nə dəyişmirsə, deməli sən idiotsan

Sosial inteqrasiya ölümə qarşı müdafiə kimi özünü göstərir, bəlkə də səbəb onun aidiyyatlıq və özünə dəyər kimi hisslər oyandırmasıdır, özünə qayğı üçün motivasiya və pozitiv sosial təzyiq də öz yerində. Bunun əksinə, sosial təcrid və tənhalıq adətən streslə müşayiət olunur.

Aparılan bir tədqiqatdan sonra məlum olmuşdu ki, ən azı 6 sosial rolu olan kəslərlə müqayisədə 3 və ya daha az sosial olan kəslərin soyuqdəymə ehtimalı dörd qat daha çoxdur.

Sosial inteqrasiya çatışmazlığı əksərən immiqrantlar və azlıqlar üçün böyük problem olur, amma istənilən şəxs və ya qrup (məsələn, qadınlar, LGBTQ+, fiziki məhdudiyyətlilər, yaşlılar, psixoloji sağlamlıq problemləri olan insanlar) özlərini kənarlaşdırılmış və marginallaşdırılmış hiss edə bilərlər.

Sosial cəhətdən inkluziv siyasət, icma fəaliyyətləri və sosial proqramlar fərdləri həvəsləndirə, aiddiyyat duyğusu verə və sosial iştirak üçün motivasiya verə bilər.

Açar məqamlar və COVID-19 infeksiyasından müdafiə

Bizim hamımız COVID-19 pandemiyasının birbaşa və dolayı təsirləri, həmçinin onun gətirdiyi ictimai sağlamlıq tədbirləri ilə əlaqədar olaraq (məs., karantinlər, sosial məsafə, qapanma) qorxu, təlaş, depressiya və digər psixoloji sağlamlıq problemləri yaşayırıq.

Maliyyə çətinlikləri (məs., işsizlik), məişət zorakılığının artımı, problemlərin öhdəsindən qeyri-sağlam şəkildə gəlmək metodları (məs., narkotik və alkoqol mübtəlalığı), gündəlik rejimin pozulması, sağlam vərdişlərin tənəzzülü (məs., fiziki məşğələ), səhiyyə resurslarına əlçatmazlıq, zəif düşmüş sosial dəstək proqramları və digərləri də özünü göstərib. Respirator infeksiyalar üçün risk faktorları nəzərindən bunlar onu deməyə əsas verir ki, bizim çoxumuz koronavirusa yoluxmaq üçün yüksək risk qrupundayıq.

Buna görə də risk faktorları ilə bağlı sayıq olmaq və onlarla bağlı edəcəyimiz istənilən şey təkcə COVID-19 infeksiyasının qarşısını almaq üçün deyil, soyuqdəymə və qrip kimi digər respirator xəstəliklərin qarşınının alınmasında da böyük rol oynayır.

Araş İmamzadə Kanada, Britaniya Kolumbiya Universitetinin məzunudur. O, ABŞ-da kliniki psixologiya və nevropsixologiya sahəsində çalışır.

Buradan paylaş:

ƏLAQƏLİ MƏQALƏLƏR